Środki ochrony indywidualnej to ostatnia linia obrony — stosuje się je wtedy, gdy nie da się wyeliminować zagrożenia u źródła ani zastosować środków ochrony zbiorowej. Ta kolejność wynika wprost z przepisów i bywa odwracana w praktyce.
Hierarchia środków ochronnych
Pracodawca ma obowiązek najpierw usunąć zagrożenie, następnie ograniczyć je technicznie lub organizacyjnie, a dopiero na końcu sięgnąć po środki ochrony indywidualnej. Wydanie pracownikowi nauszników zamiast wyciszenia maszyny jest rozwiązaniem najtańszym, ale nie najlepszym — i przy kontroli może zostać zakwestionowane.
Dobór to nie zakup
Środki ochrony dobiera się do konkretnego zagrożenia, na podstawie oceny ryzyka zawodowego. Rękawice chroniące przed przecięciem nie ochronią przed substancją chemiczną. Półmaska filtrująca ma określoną klasę ochrony, dobieraną do rodzaju i stężenia czynnika.
Środki muszą posiadać deklarację zgodności i oznakowanie CE. Powinny być też dopasowane do użytkownika — ochrona, która przeszkadza w pracy, kończy się w kieszeni pracownika.
Dokumentacja
Pracodawca ustala rodzaje środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, których stosowanie jest niezbędne, a także przewidywane okresy użytkowania. Wydanie dokumentuje się w karcie ewidencyjnej przydziału prowadzonej indywidualnie dla każdego pracownika.
Środki ochrony indywidualnej wydaje się nieodpłatnie. Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez wymaganych środków ochrony.
Szkolenie i nadzór
Samo wydanie nie wystarczy. Pracownik musi zostać przeszkolony w zakresie posługiwania się środkiem — jak go zakładać, sprawdzać, konserwować i kiedy wymienić. Przy półmaskach filtrujących istotne jest dopasowanie do twarzy; zarost potrafi zniweczyć całą ochronę.
Obowiązkiem pracodawcy jest też nadzór nad rzeczywistym stosowaniem. Środek leżący w szafce nikogo nie chroni.
Konserwacja i wymiana
Środki ochrony powinny być utrzymywane w stanie zapewniającym ich funkcjonalność. Pracodawca zapewnia pranie, konserwację, naprawę i odpylanie — pracownik nie może być obciążony tymi kosztami. Uszkodzony środek podlega natychmiastowej wymianie, niezależnie od przewidzianego okresu użytkowania.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, art. 2376–2379
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844; tekst jednolity Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650, z późn. zm.), rozdział 6 działu IV i załącznik nr 2
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie środków ochrony indywidualnej — deklaracja zgodności i oznakowanie CE