Prace szczególnie niebezpieczne to kategoria, przy której przepisy wymagają od pracodawcy więcej niż zwykle — dodatkowego nadzoru, ustalonych procedur i często pisemnego zezwolenia. Zaniedbania w tym obszarze mają najpoważniejsze konsekwencje, bo dotyczą czynności o największym potencjale wypadkowym.
Które prace zalicza się do tej kategorii
Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP wymienia wprost:
- roboty budowlane, rozbiórkowe, remontowe i montażowe prowadzone bez wstrzymania ruchu zakładu,
- prace w zbiornikach, kanałach, wnętrzach urządzeń technicznych i innych niebezpiecznych przestrzeniach zamkniętych,
- prace przy użyciu materiałów niebezpiecznych,
- prace na wysokości.
To jednak katalog otwarty. Pracodawca ma obowiązek ustalić własny wykaz prac szczególnie niebezpiecznych występujących w jego zakładzie — uwzględniając specyfikę działalności. Prace spawalnicze, przy urządzeniach elektroenergetycznych czy w strefach zagrożenia wybuchem zwykle na taką listę trafiają.
Czego wymaga organizacja takich prac
Pracodawca zapewnia bezpośredni nadzór nad pracami wyznaczonych w tym celu osób, odpowiednie środki zabezpieczające oraz instruktaż obejmujący imienny podział pracy, kolejność wykonywania zadań i wymagania BHP przy poszczególnych czynnościach.
Kluczowe jest słowo bezpośredni. Nadzór nie oznacza świadomości, że praca się odbywa — oznacza obecność wyznaczonej osoby i możliwość reagowania.
Zezwolenie na pracę
Przy wielu z tych prac stosuje się pisemne zezwolenie, potocznie nazywane pozwoleniem na pracę. Dokument określa miejsce, zakres i czas wykonywania, wskazuje osoby nadzorujące i wykonujące, wymienia zagrożenia oraz środki zabezpieczające, a także warunki, jakie muszą być spełnione przed rozpoczęciem.
Zezwolenie ma sens tylko wtedy, gdy jest wystawiane przed rozpoczęciem prac, a nie uzupełniane po fakcie na potrzeby dokumentacji.
Prace w przestrzeniach zamkniętych
To obszar o najwyższej śmiertelności wśród wypadków przy pracy. Wejście do zbiornika czy studzienki wymaga sprawdzenia atmosfery, zapewnienia wentylacji, asekuracji przez osobę pozostającą na zewnątrz oraz sprzętu ratowniczego przygotowanego przed rozpoczęciem prac.
Statystyki pokazują powtarzalny scenariusz: pierwsza ofiara traci przytomność, a kolejne giną, próbując jej pomóc bez zabezpieczenia. Dlatego procedura ratownicza musi być ustalona zanim ktokolwiek wejdzie do środka.
Podstawa prawna
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844; tekst jednolity Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650, z późn. zm.), § 80–105
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, art. 207 i art. 2373