Wrzesień to najlepszy moment na sprawdzenie oświetlenia w zakładzie. Dni robią się krótsze, pracownicy coraz częściej pracują przy świetle sztucznym, a niedostatki oświetlenia, które latem pozostawały niezauważone, zaczynają dawać o sobie znać.
Dlaczego to obowiązek, a nie dobra praktyka
Zgodnie z § 26 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy pracodawca ma dostosować oświetlenie do rodzaju wykonywanych prac, a parametry muszą odpowiadać Polskim Normom. Wiąże się z tym obowiązek wykonywania pomiarów natężenia oświetlenia elektrycznego na stanowiskach pracy.
Jak często mierzyć
Norma zaleca pomiary co pięć lat. Są jednak dwie sytuacje, w których należy je powtarzać co roku: gdy poprzednie pomiary wykazały niewystarczające oświetlenie oraz gdy zmieniono rodzaj źródła światła. Ta druga okoliczność bywa pomijana — wymiana świetlówek na oprawy LED to zmiana wymagająca ponownego pomiaru, nawet jeśli subiektywnie jest jaśniej.
Warunki poprawnego pomiaru
Pomiary natężenia oświetlenia elektrycznego wykonuje się bez udziału światła dziennego. W praktyce oznacza to szczelne zasłonięcie okien albo pomiar po zmroku. Pomiar w słoneczne popołudnie da wynik, który nic nie mówi o warunkach panujących w listopadzie o szesnastej.
Przed pomiarem warto uzupełnić przepalone źródła światła i wyczyścić oprawy. Pomiar w zaniedbanej instalacji pokaże stan faktyczny, ale nie odpowie na pytanie, czy instalacja jest właściwie zaprojektowana.
Istotny jest też sprzęt. Luksomierz musi mieć aktualne świadectwo wzorcowania z laboratorium akredytowanego — bez tego wynik nie ma wartości dowodowej przy kontroli.
Nie tylko natężenie
Po wykonaniu pomiarów oblicza się współczynnik równomierności oświetlenia. Stanowisko może spełniać normę co do natężenia, a jednocześnie być niewłaściwie oświetlone — jeśli obok jasnej strefy znajduje się ciemna, oczy pracownika nieustannie się adaptują, co prowadzi do zmęczenia.
Podstawa prawna i normy
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844; tekst jednolity Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650, z późn. zm.), § 26
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, art. 207 i art. 227
- PN-EN 12464-1:2012 — Światło i oświetlenie. Oświetlenie miejsc pracy. Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach (obecnie zastąpiona przez PN-EN 12464-1:2022-01)
- PN-EN 12464-2:2014-05 — Światło i oświetlenie. Oświetlenie miejsc pracy. Część 2: Miejsca pracy na zewnątrz
Aktualizacja: norma PN-EN 12464-1:2012 została w 2022 roku zastąpiona przez PN-EN 12464-1:2022-01 (wprowadza EN 12464-1:2021), która zmienia sposób określania wymagań — obok natężenia w polu zadania wprowadza wartości dla otoczenia i tła oraz wyższe poziomy zalecane dla prac wymagających. Wymagania dotyczące zewnętrznych miejsc pracy ujęto w PN-EN 12464-2:2025-04. Zasady wykonywania pomiarów opisane w tym wpisie pozostają aktualne.