Oświetlenie awaryjne działa wtedy, gdy zawiedzie zasilanie podstawowe — a więc w sytuacji, w której ryzyko wypadku jest największe. Bywa przy tym elementem instalacji, o którym przypomina się dopiero przy kontroli albo po zdarzeniu.
Trzy rodzaje oświetlenia awaryjnego
Oświetlenie ewakuacyjne umożliwia bezpieczne opuszczenie budynku. Obejmuje oświetlenie dróg ewakuacyjnych, stref otwartych oraz stref wysokiego ryzyka.
Oświetlenie zapasowe pozwala kontynuować pracę lub bezpiecznie ją zakończyć — stosuje się je tam, gdzie nagłe przerwanie czynności samo w sobie stwarzałoby zagrożenie.
Oświetlenie strefy wysokiego ryzyka dotyczy stanowisk, przy których przerwanie pracy w ciemności groziłoby wypadkiem, na przykład przy maszynach wirujących.
Parametry
Norma określa minimalne natężenie na drogach ewakuacyjnych oraz czas, w jakim oświetlenie musi osiągnąć wymagane parametry. Oświetlenie ewakuacyjne powinno działać przez co najmniej godzinę od zaniku zasilania podstawowego.
Istotne jest też umiejscowienie opraw — przy wyjściach ewakuacyjnych, zmianach kierunku, skrzyżowaniach korytarzy, przy schodach oraz w pobliżu sprzętu przeciwpożarowego i punktów pierwszej pomocy.
Przeglądy
Oświetlenie awaryjne podlega okresowym przeglądom i testom. Sprawdza się działanie opraw po zaniku zasilania oraz czas podtrzymania — bo najczęstszą usterką jest zużyty akumulator, którego stan nie jest widoczny podczas normalnej pracy.
Wyniki przeglądów należy dokumentować. Przy kontroli po zdarzeniu jest to jeden z pierwszych dokumentów, o które się pyta.
Częsty błąd
Zdarza się, że oprawy awaryjne zostały zamontowane przy oddaniu budynku i od tego czasu nikt ich nie sprawdzał. Test polegający wyłącznie na obserwacji, czy dioda kontrolna świeci, nie daje odpowiedzi na pytanie, czy oprawa wytrzyma wymagany czas.
Związek z oznakowaniem
Oświetlenie awaryjne działa w połączeniu ze znakami ewakuacyjnymi. Znak niepodświetlony i nieumieszczony w zasięgu oświetlenia awaryjnego w warunkach zadymienia i ciemności przestaje pełnić swoją funkcję.
Podstawa prawna
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719; tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 822), § 3 ust. 3 — przeglądy urządzeń przeciwpożarowych nie rzadziej niż raz w roku
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690; tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1225), § 181
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844; tekst jednolity Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650, z późn. zm.), § 26
Normy
- PN-EN 1838:2013-11 — Zastosowania oświetlenia. Oświetlenie awaryjne (w 2025 r. zastąpiona przez PN-EN 1838:2025-05)
- PN-EN 50172:2005 — Systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego (w 2025 r. zastąpiona przez PN-EN 50172:2025-04)
Aktualizacja: w 2025 roku PKN opublikował nowe wydania obu norm — PN-EN 1838:2025-05 (wprowadza EN 1838:2024) i PN-EN 50172:2025-04 (wprowadza EN 50172:2024). Nowe wydania rozszerzają zakres testów systemu o weryfikację wstępną i weryfikację pięcioletnią, doprecyzowują wymagania dotyczące dziennika przeglądów oraz dodają załączniki o czasie działania opraw, pomiarach oświetlenia ewakuacyjnego i oświetleniu po dłuższym odłączeniu zasilania. Obowiązek przeglądów nie rzadziej niż raz w roku, wynikający z rozporządzenia o ochronie przeciwpożarowej, pozostaje bez zmian.