Ergonomia bywa traktowana jako temat drugorzędny — coś, czym można zająć się, gdy załatwione zostaną sprawy ważniejsze. Tymczasem dolegliwości układu mięśniowo-szkieletowego są najczęstszą przyczyną absencji chorobowej związanej z pracą, kosztowniejszą w skali roku niż wypadki.
Ręczne prace transportowe
Najczęściej regulowanym obszarem ergonomii są ręczne prace transportowe. Przepisy określają dopuszczalne masy przedmiotów przenoszonych przez jednego pracownika:
- mężczyźni — 30 kg przy pracy stałej i 50 kg przy pracy dorywczej,
- kobiety — 12 kg przy pracy stałej i 20 kg przy pracy dorywczej.
Osobne, niższe limity obowiązują przy przenoszeniu na odległość powyżej 25 metrów, przy pracy na wysokości oraz dla pracowników młodocianych.
Nie tylko masa
Sama waga to jednak niepełny obraz. Obciążenie zależy też od odległości ładunku od tułowia, wysokości podnoszenia, konieczności skręcania tułowia, częstotliwości powtórzeń i stabilności podłoża. Dziesięciokilogramowy karton podnoszony sto razy dziennie z poziomu podłogi obciąża kręgosłup bardziej niż jednorazowe przeniesienie trzydziestu kilogramów.
Dlatego ocena ryzyka powinna uwzględniać rzeczywisty przebieg czynności, a nie wyłącznie masę przedmiotu.
Pozycja przy pracy
Pracodawca ma obowiązek organizować stanowiska tak, aby pracownicy mogli wykonywać zadania w pozycji naturalnej. Praca stojąca powinna być przerywana możliwością zmiany pozycji, a przy pracy siedzącej należy zapewnić krzesło z regulacją oraz przestrzeń na kończyny dolne.
W praktyce najczęstszym problemem są stanowiska projektowane pod maszynę, nie pod człowieka — zbyt wysoki blat, panel sterowania poza zasięgiem, konieczność sięgania ponad barierą.
Środki poprawiające warunki
Rozwiązania techniczne bywają proste i tanie: podesty regulujące wysokość, wózki i podnośniki eliminujące ręczne przenoszenie, uchwyty ułatwiające chwyt, maty antyzmęczeniowe przy pracy stojącej, przenoszenie ładunków na poziom między kolanami a barkami.
Rola pracowników
Ergonomia jest obszarem, w którym uwagi pracowników mają największą wartość. To oni wiedzą, przy której czynności boli plecy pod koniec zmiany. Warto o to zapytać — przy ocenie ryzyka zawodowego konsultacja z pracownikami jest zresztą obowiązkiem, nie dobrą praktyką.
Podstawa prawna
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych oraz innych pracach związanych z wysiłkiem fizycznym (Dz.U. 2000 nr 26 poz. 313; tekst jednolity Dz.U. 2018 poz. 1139)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844; tekst jednolity Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650, z późn. zm.)