Większość programów poprawy bezpieczeństwa koncentruje się na warunkach technicznych i procedurach. Tymczasem znaczna część wypadków wynika nie z braku zabezpieczeń, lecz z zachowań — świadomego omijania procedur, których pracownik nie uznaje za sensowne.
Na czym polega podejście behawioralne
Behawioralne zarządzanie bezpieczeństwem, znane jako BBS, opiera się na obserwacji rzeczywistych zachowań w miejscu pracy i systematycznym wzmacnianiu tych bezpiecznych. Punktem wyjścia jest założenie, że zachowania są wyuczalne — i że można je zmieniać przez informację zwrotną, a nie przez karanie.
Cykl obserwacji
Podstawowym narzędziem jest obserwacja prowadzona przez przeszkolonego pracownika, często kolegę z zespołu. Obserwator notuje zachowania bezpieczne i ryzykowne według wcześniej ustalonej listy, a następnie rozmawia z obserwowanym.
Rozmowa jest istotniejsza niż sama obserwacja. Jej celem nie jest przyłapanie, lecz zrozumienie — dlaczego pracownik postąpił w dany sposób. Odpowiedź często ujawnia problem systemowy: ochronnik utrudnia pracę, procedura wydłuża zadanie o dwadzieścia minut, narzędzie jest niesprawne.
Warunek powodzenia
Program działa tylko wtedy, gdy obserwacje nie służą do wyciągania konsekwencji. Jeśli pracownicy podejrzewają, że wyniki trafią do przełożonego jako podstawa kary, obserwacje przestają odzwierciedlać rzeczywistość — ludzie zachowują się poprawnie w obecności obserwatora i wracają do starych nawyków po jego odejściu.
To najczęstsza przyczyna niepowodzenia takich programów. Drugą jest brak reakcji na zgłaszane problemy — jeżeli pracownik po raz trzeci mówi o niewygodnych goglach i nic się nie zmienia, przestaje mówić cokolwiek.
Rola kierownictwa
Program wymaga widocznego zaangażowania kierownictwa. Nie chodzi o deklaracje, lecz o codzienne decyzje: czy przy presji terminu wstrzymuje się pracę, gdy zabezpieczenie jest niesprawne. Pracownicy czytają te sygnały precyzyjniej niż jakikolwiek dokument polityki BHP.
Mierzalność
Wskaźnikiem w BBS nie jest liczba wypadków — ta bywa zbyt mała, by wyciągać wnioski statystyczne. Mierzy się odsetek zachowań bezpiecznych w obserwacjach, liczbę zgłoszonych zdarzeń potencjalnie wypadkowych oraz czas reakcji na zgłoszone problemy.
Wzrost liczby zgłaszanych zdarzeń potencjalnie wypadkowych bywa mylnie odbierany jako pogorszenie. Zwykle oznacza coś przeciwnego — że pracownicy zaczęli ufać, iż zgłoszenie ma sens.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, art. 207 (obowiązki pracodawcy), art. 211 (obowiązki pracownika) i art. 23711a (konsultacje z pracownikami w sprawach BHP)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844; tekst jednolity Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650, z późn. zm.), § 39 i § 39a