Drgania mechaniczne to czynnik szkodliwy, który działa podstępnie — skutki narażenia ujawniają się po latach i bywają nieodwracalne. Tymczasem pomiary drgań są wykonywane znacznie rzadziej niż pomiary hałasu, choć obowiązek jest analogiczny.
Dwa rodzaje narażenia
Drgania miejscowe przenoszone są przez kończyny górne — przy pracy szlifierką, wiertarką udarową, młotem pneumatycznym czy pilarką. Drgania ogólne działają na całe ciało przez stopy lub siedzisko — u operatorów wózków widłowych, koparek, ciągników, u kierowców.
Wartości dopuszczalne
Dla drgań miejscowych wartość dopuszczalna odniesiona do 8-godzinnego dobowego wymiaru czasu pracy wynosi 2,8 m/s². Dla drgań ogólnych — 0,8 m/s². Określono też wartości progów działania, po przekroczeniu których pracodawca musi wdrożyć program ograniczenia narażenia.
Skutki zdrowotne
Długotrwałe narażenie na drgania miejscowe prowadzi do zespołu wibracyjnego — schorzenia obejmującego zaburzenia naczyniowe, nerwowe i kostno-stawowe. Charakterystycznym objawem jest blednięcie palców pod wpływem zimna, potocznie nazywane chorobą białych palców. Zespół wibracyjny znajduje się w wykazie chorób zawodowych.
Drgania ogólne obciążają kręgosłup, zwłaszcza odcinek lędźwiowy, i mogą prowadzić do zmian zwyrodnieniowych.
Środki ograniczające narażenie
Podobnie jak przy hałasie obowiązuje kolejność: najpierw ograniczenie u źródła. Dobór narzędzi o niższej emisji drgań, ich regularna konserwacja — stępione ostrze czy niewyważona tarcza zwiększają drgania wielokrotnie — stosowanie uchwytów antywibracyjnych, siedzisk amortyzowanych w pojazdach.
Istotne jest też ograniczenie czasu ekspozycji przez rotację zadań oraz zapewnienie ciepła. Zimno nasila skutki drgań miejscowych, dlatego rękawice antywibracyjne pełnią podwójną funkcję.
Badania profilaktyczne
Pracownicy narażeni na drgania podlegają badaniom uwzględniającym ten czynnik. Skierowanie musi zawierać informację o poziomie narażenia — inaczej lekarz nie zleci badań ukierunkowanych na wykrycie wczesnych objawów zespołu wibracyjnego.
Podstawa prawna
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne (Dz.U. 2005 nr 157 poz. 1318)
- Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. 2018 poz. 1286, z późn. zm.)