Czynniki psychospołeczne to ta część oceny ryzyka zawodowego, która najczęściej wypełniana jest formalnie — jednym zdaniem o stresie i przejściem do kolejnej rubryki. Tymczasem ich wpływ na wypadkowość jest mierzalny, a przepisy nie pozwalają ich pominąć.
Podstawa obowiązku
Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów BHP nakazuje ocenę ryzyka z uwzględnieniem wszystkich czynników występujących w środowisku pracy oraz sposobów wykonywania pracy. Obciążenie psychiczne mieści się w tym zakresie na równi z hałasem czy zapyleniem.
Co podlega ocenie
Obciążenie ilościowe — tempo pracy narzucone przez maszynę lub system, presja terminu, praca w godzinach nadliczbowych jako norma, a nie wyjątek.
Obciążenie jakościowe — odpowiedzialność za bezpieczeństwo innych, konieczność podejmowania decyzji w krótkim czasie, praca wymagająca stałej koncentracji.
Kontrola nad pracą — zakres samodzielności, wpływ na kolejność zadań, możliwość zrobienia przerwy w wybranym momencie.
Relacje — jakość współpracy w zespole, sposób komunikowania oczekiwań przez przełożonych, obecność zachowań niepożądanych.
Praca zmianowa i nocna — zaburzenia rytmu dobowego to czynnik o udokumentowanym wpływie na zdrowie i na liczbę błędów.
Związek z wypadkowością
Mechanizm jest prosty. Zmęczenie i napięcie obniżają zdolność do rozpoznania zagrożenia i wydłużają czas reakcji. Pracownik pod presją częściej skraca procedury — nie dlatego, że ich nie zna, lecz dlatego, że nie widzi na nie czasu.
Ten sam mechanizm działa przy zgłaszaniu zdarzeń potencjalnie wypadkowych. W zespole, w którym zgłoszenie kończy się dochodzeniem, kto zawinił, liczba zgłoszeń spada do zera — a wraz z nią możliwość zapobiegania.
Jak to oceniać
Najprostszym narzędziem jest rozmowa z pracownikami na stanowiskach, połączona z analizą wskaźników pośrednich: absencji chorobowej, rotacji, liczby zdarzeń potencjalnie wypadkowych oraz statystyki wypadkowej z podziałem na zmiany i pory dnia.
Środki profilaktyczne wpisane do karty ryzyka muszą odpowiadać temu, co faktycznie stosuje się w zakładzie. Deklaracja o dbałości o dobrostan pracowników bez pokrycia w organizacji pracy jest przy kontroli bezwartościowa.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, art. 226 (ocena i dokumentowanie ryzyka zawodowego)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. 1997 nr 129 poz. 844; tekst jednolity Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650, z późn. zm.), § 39 i § 39a