Badania profilaktyczne to jeden z niewielu obowiązków BHP, którego pominięcie widać natychmiast — pracownik bez aktualnego orzeczenia nie może zostać dopuszczony do pracy. Mimo to przeterminowane badania należą do najczęstszych uchybień stwierdzanych przy kontrolach.
Trzy rodzaje badań
Wstępne — przed dopuszczeniem do pracy. Obowiązkowe dla nowo zatrudnianych oraz dla pracowników przenoszonych na stanowiska, na których występują czynniki szkodliwe lub warunki uciążliwe.
Okresowe — powtarzane w terminie wskazanym przez lekarza medycyny pracy. Częstotliwość zależy od stanowiska i występujących zagrożeń, więc nie ma jednego uniwersalnego okresu.
Kontrolne — po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą. To badanie bywa pomijane, zwłaszcza gdy pracownik wraca po dłuższym zwolnieniu i od razu przystępuje do obowiązków.
Skierowanie decyduje o zakresie badań
Najważniejszy dokument w całej procedurze to skierowanie. Lekarz medycyny pracy nie zna stanowiska pracownika — zleca badania na podstawie tego, co pracodawca opisze.
Skierowanie powinno zawierać określenie stanowiska, opis warunków pracy oraz informację o czynnikach szkodliwych, niebezpiecznych lub uciążliwych wraz z aktualnymi wynikami badań i pomiarów. Ogólnikowy zapis w rodzaju „pracownik biurowy” prowadzi do badań, które mogą nie obejmować rzeczywistych zagrożeń.
Kto ponosi koszty
Badania profilaktyczne wykonuje się na koszt pracodawcy, w miarę możliwości w godzinach pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Pracodawca pokrywa też koszty przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.
Czego nie wolno
Pracodawca nie ma prawa dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego. Nie może też żądać od lekarza informacji wykraczających poza treść orzeczenia — rozpoznanie i wyniki badań objęte są tajemnicą lekarską.
Praktyczna rada
Koniec roku to dobry moment na zestawienie terminów. Prosta tabela z datami ważności orzeczeń pozwala rozplanować badania z wyprzedzeniem, zamiast odsyłać pracownika do przychodni w dniu, w którym powinien już pracować.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, art. 229
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. 1996 nr 69 poz. 332; tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 607)