Pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy zagrażającej życiu lub zdrowiu. To uprawnienie ustawowe wynikające z art. 210 Kodeksu pracy, nie kwestia interpretacji przełożonego.
Kiedy przysługuje prawo powstrzymania się
W razie gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika, albo gdy wykonywana przez niego praca grozi takim niebezpieczeństwem innym osobom — pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.
Kluczowe jest słowo bezpośrednie. Chodzi o zagrożenie realne i aktualne, nie o ogólne poczucie dyskomfortu.
Oddalenie się z miejsca zagrożenia
Jeżeli powstrzymanie się od pracy nie usuwa zagrożenia, pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagrożenia, zawiadamiając o tym niezwłocznie przełożonego.
Wynagrodzenie
Za czas powstrzymania się od wykonywania pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Praca wymagająca szczególnej sprawności
Pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy wymagającej szczególnej sprawności psychofizycznej, jeżeli jego stan psychofizyczny nie zapewnia bezpiecznego wykonywania pracy i stwarza zagrożenie dla innych osób. Wymaga to zawiadomienia przełożonego.
Wykaz prac wymagających szczególnej sprawności psychofizycznej określa odrębne rozporządzenie — obejmuje między innymi operatorów suwnic, podnośników i układnic magazynowych, kierowców oraz prace na wysokości na masztach i wieżach.
Kogo prawo nie obejmuje
Uprawnienie nie przysługuje pracownikowi, którego obowiązkiem jest ratowanie życia ludzkiego lub mienia — dotyczy to strażaków, ratowników medycznych i osób pełniących podobne funkcje.
Ochrona pracownika
Skorzystanie z tego prawa nie może być podstawą do zwolnienia ani innych negatywnych konsekwencji. W praktyce zdarza się, że pracownicy obawiają się z niego korzystać — dlatego warto, by zasady były omawiane na szkoleniach, a przełożeni wiedzieli, jak reagować na takie zgłoszenie.
Jak to udokumentować
Zawiadomienie przełożonego nie wymaga formy pisemnej, ale w interesie obu stron leży odnotowanie zgłoszenia. Wpis do książki zmianowej albo wiadomość elektroniczna wystarczą, a przy sporze mają znaczenie dowodowe.