Prawo do przerwy nie zależy od dobrej woli przełożonego. Część przerw wynika wprost z Kodeksu pracy, inne z przepisów szczególnych — i nie wykluczają się nawzajem.
Przerwa podstawowa
Przy dobowym wymiarze czasu pracy przekraczającym 6 godzin pracownikowi przysługuje przerwa trwająca co najmniej 15 minut, wliczana do czasu pracy.
Od 26 kwietnia 2023 roku doszły kolejne: przy wymiarze przekraczającym 9 godzin — druga przerwa co najmniej 15 minut, a przy wymiarze przekraczającym 16 godzin — trzecia.
Przerwa przy monitorze ekranowym
Pracownikowi użytkującemu monitor co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy przysługuje co najmniej 5 minut przerwy po każdej godzinie pracy, wliczanej do czasu pracy. Alternatywą jest łączenie pracy przy monitorze z innymi zadaniami.
Ta przerwa jest niezależna od przerwy podstawowej — nie zastępuje jej i nie jest przez nią zastępowana.
Przerwa dla osób z niepełnosprawnością
Osoba z orzeczeniem o niepełnosprawności ma prawo do dodatkowej przerwy w wysokości 15 minut, wliczanej do czasu pracy, przeznaczonej na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Doliczana jest do przerwy przysługującej na zasadach ogólnych.
Przerwa na karmienie
Pracownica karmiąca dziecko piersią ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw wliczanych do czasu pracy. Przy więcej niż jednym dziecku — dwóch przerw po 45 minut. Przy wymiarze poniżej 4 godzin przerwa nie przysługuje, a przy wymiarze poniżej 6 godzin — jedna.
Przerwa niewliczana do czasu pracy
Pracodawca może wprowadzić w regulaminie pracy jedną przerwę na spożycie posiłku lub załatwienie spraw osobistych, trwającą nie dłużej niż 60 minut. Ta przerwa nie jest wliczana do czasu pracy i nie jest płatna.
Przerwy przy pracach uciążliwych
Przy pracach szczególnie uciążliwych lub monotonnych czas pracy powinien obejmować przerwy wliczane do czasu pracy. Ich długość i częstotliwość zależy od charakteru pracy — podstawą do ustalenia jest ocena ryzyka zawodowego.
Dotyczy to również prac w mikroklimacie gorącym lub zimnym oraz prac wymagających stałej koncentracji.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, art. 134 — przerwy podstawowe
- Kodeks pracy, art. 141 — przerwa niewliczana do czasu pracy
- Kodeks pracy, art. 187 — przerwy na karmienie
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, art. 17
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe — przerwy przy monitorze