Obowiązki pracownika w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy reguluje Kodeks pracy, przede wszystkim dział X. Przestrzeganie przepisów i zasad BHP jest podstawowym obowiązkiem pracowniczym, a nie kwestią dobrej woli.
Obowiązki wynikające z art. 211 Kodeksu pracy
Pracownik jest zobowiązany w szczególności:
- znać przepisy i zasady BHP, brać udział w szkoleniu i instruktażu oraz poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym,
- wykonywać pracę zgodnie z przepisami i zasadami BHP oraz stosować się do poleceń i wskazówek przełożonych wydawanych w tym zakresie,
- dbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek i ład w miejscu pracy,
- stosować środki ochrony zbiorowej oraz używać przydzielonych środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego zgodnie z ich przeznaczeniem,
- poddawać się badaniom wstępnym, okresowym, kontrolnym i innym zaleconym oraz stosować się do wskazań lekarskich,
- niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym wypadku albo zagrożeniu życia lub zdrowia, a także ostrzec współpracowników i inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia,
- współdziałać z pracodawcą i przełożonymi w wypełnianiu obowiązków dotyczących BHP.
Obowiązki ogólne z art. 100 Kodeksu pracy
Poza obowiązkami ściśle związanymi z BHP pracownik ma wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych dotyczących pracy, o ile nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę. W szczególności powinien:
- przestrzegać ustalonego czasu pracy,
- przestrzegać regulaminu pracy i porządku ustalonego w zakładzie,
- przestrzegać przepisów i zasad BHP oraz przepisów przeciwpożarowych,
- dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie i zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę,
- przestrzegać tajemnicy określonej w odrębnych przepisach,
- przestrzegać w zakładzie pracy zasad współżycia społecznego.
Odpowiedzialność porządkowa
Za nieprzestrzeganie ustalonej organizacji i porządku pracy, przepisów BHP, przepisów przeciwpożarowych, a także przyjętego sposobu potwierdzania obecności i usprawiedliwiania nieobecności pracodawca może zastosować karę upomnienia albo karę nagany.
Kara pieniężna
Kara pieniężna jest dopuszczalna w węższym katalogu przypadków: za nieprzestrzeganie przepisów BHP lub przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwym lub spożywanie alkoholu w czasie pracy.
Kara za jedno przekroczenie ani za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności nie może przekroczyć jednodniowego wynagrodzenia pracownika. Łącznie kary pieniężne nie mogą przewyższać dziesiątej części wynagrodzenia przypadającego do wypłaty po dokonaniu potrąceń określonych w art. 87 § 1 pkt 1–3 Kodeksu pracy.
Wpływy z kar pieniężnych przeznacza się na poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy. Nie mogą zasilić ogólnych środków pracodawcy.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy — w szczególności art. 100, art. 108 i dział X (art. 207–23715)