Kontrola Państwowej Inspekcji Pracy może się zacząć bez zapowiedzi. Uprawnienia inspektora określa ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy. Poniżej uprawnienia inspektora, przebieg czynności i konsekwencje stwierdzonych naruszeń.
Nowe uprawnienie od 8 lipca 2026
Nowelizacja ustawy o PIP (Dz.U. 2026 poz. 473) pozwala inspektorowi ustalić istnienie stosunku pracy decyzją administracyjną tam, gdzie zawarto umowę cywilnoprawną, choć warunki wskazują na zatrudnienie pracownicze. Postępowanie jest dwuetapowe — najpierw polecenie dostosowania umowy, dopiero potem decyzja. Odwołanie wnosi się do sądu pracy.
Wzrosły także kary: grzywny sięgają w niektórych przypadkach 90 000 zł, a za niekorzystne traktowanie pracownika przewidziano od 2 000 do 60 000 zł.
Uprawnienia inspektora
Inspektor pracy ma prawo przeprowadzenia czynności kontrolnych bez uprzedzenia i o każdej porze dnia i nocy. Wstęp na teren zakładu przysługuje mu po okazaniu legitymacji służbowej.
Może żądać okazania dokumentów, przesłuchiwać pracowników, wykonywać pomiary, oględziny i dokumentację fotograficzną.
Co inspektor sprawdza najczęściej
- Szkolenia BHP — wstępne i okresowe, wraz z terminami
- Badania profilaktyczne i treść skierowań
- Ocena ryzyka zawodowego i zapoznanie z nią pracowników
- Dokumentacja powypadkowa i rejestr wypadków
- Środki ochrony indywidualnej — przydział i stan faktyczny
- Instrukcje BHP przy stanowiskach i maszynach
- Pomiary czynników szkodliwych i terminy ich powtarzania
- Stan techniczny maszyn i osłon
Środki prawne
Nakaz — usunięcia stwierdzonych uchybień w wyznaczonym terminie. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia inspektor wydaje nakaz wstrzymania prac albo skierowania pracowników do innych prac — z rygorem natychmiastowej wykonalności.
Wystąpienie — dotyczy naruszeń, które nie wymagają nakazu. Pracodawca ma obowiązek zawiadomić o sposobie realizacji w terminie 30 dni.
Mandat karny — do 2 000 zł, a przy ponownym ukaraniu w ciągu dwóch lat do 5 000 zł.
Wniosek do sądu — grzywna orzekana przez sąd wynosi od 1 000 do 30 000 zł.
Jak się przygotować
Kontroli nie da się przewidzieć, ale można przygotować dokumentację tak, by była kompletna na bieżąco. Praktycznie oznacza to prowadzenie zestawienia terminów szkoleń i badań, aktualizowanie ocen ryzyka po każdej zmianie na stanowisku oraz przechowywanie dokumentacji w jednym, znanym miejscu.
Najczęstszy problem przy kontroli to nie brak dokumentów, lecz niemożność ich odnalezienia — co inspektor traktuje tak samo jak ich brak.
Kontrola zapowiedziana albo już trwa?
Przeglądamy dokumentację pod kątem tego, o co inspektor pyta najczęściej, i porządkujemy braki przed jego wizytą. Po kontroli pomagamy zrealizować nakazy i wystąpienia w terminie. W sprawach pilnych numer całodobowy +48 516 03 06 06.
Prawa pracodawcy
Od nakazu przysługuje odwołanie do okręgowego inspektora pracy w terminie 7 dni. Wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania nakazu z rygorem natychmiastowej wykonalności.
Przy mandacie karnym pracodawca może odmówić jego przyjęcia — wtedy sprawa trafia do sądu.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. 2007 nr 89 poz. 589, z późn. zm.), zmieniona ustawą z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 473)
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy, art. 283 — wykroczenia przeciwko prawom pracownika
- Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. — Kodeks wykroczeń oraz Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia — tryb mandatowy